Era notchi di Roch Achana, el presidente de la Commounidad de Rodis kon sou mouy estimada espoza mous avia rezervado la onor de envitarmos (a todos los originarios de Rodes) venidos por selebrar las fiestas de Roch Achana a sous meza, por partagear la sena. Mientres stavamous en la meza preparada kon mountcho gousto, ambezi la muerte del mouy estimado i fidel amigo Ruben J. Franco. El choc fue mouy grande al sentir esta founebre nouvidad. Douve kompremir mi emotion y mi dolor por non importounar los amables ospites y los envitados a esta noutchada : impissijou del muevo anio.
Es kon korasson bien attristado ke tengo a render oun oultimo ommage a Ruben Franco ke konossi la notche di Pessah del anio 1937. Si, mi akodro komo si fuera oy in dia; apenas aver terminado el servissio di notche di Pessah in la ermoza y impozante synagoga di Elisabethville a la okasion di mi installation komo kapo spiritual, Ruben Franco aspero ke los miembros de la Commounidad pasin por felissitarme y augourarmi ouna fruktuoza kariera, el kido el oultimo por dezirme : "ti felissito Rabbi por tou servissio i tou diskorso, toukates todos los korassones kon tou orassion. Devo dezirte ki la Commounidad aspera mountcho de ti".
A sentir estas palavras, le demandi si podia rezervarmi la onor di inkontrarlo oun dia e a la ora ke li konviene por saver di kualo kijo dezirme. El 26 dil mez di marzo, sigoundo dia di medianos di Pessah, me dize : "mi eshuegro Maïr Pihas i mi eshuegra mos estan invitando a tomar el kafe en sous kazas. Eyos moran en l'Avenue des Usines, mos vamos enkontrar ay a las 4 despues di medio dia". Tomando il kafe, dimandi al Sinior Franco ki mi iziera el plazer di avlarme de la vida de la Commounidad i sovre las difficoltades ke tiene y kualo aspera de mi.
"El mi konto ke la Commounidad disde el anio 1910 a asta 1932 era kompuesta in majoridad di jodios ashkenazim. Eyos dicharon el Congo por kavza de la grande kriza ekonomika e se fueron a l'Africa del Soud. La ermoza synagoga, fue kostruida a sous initiativas. El ermozo ehal, kovierto de las ermozas puertas di kovres es dono del Sinio Rubi Glasstone. La installation elektrika es dono del Sinior Julius Kemps, patron del Grande Hôtel ki si topa lechos in frente de la Synagoga.
Pero por la kostrouktion di esta ermoza synagoga douvieron imprestarsin de la Standard Bank. Disde ke los ashkenazim si fueron, la Commounidad no esta poudiendo kovrir los interessos ke ia depassaron el Capital ki si impristaron. Agora la Commounidad es dirigida por los sefaradim, por se ke somos a majoridad. El Presidente es Dr Yehouda Nacar. Esta a ti de azer lo todo por diskargarmos di esta grande devda in perkourando a azer todos los miembros kontrbuientes finansiarmente a la Commounidad y non solo a ser servidos.
Ouvieron momentos di grande kriza, mi dicho Ruben Franco, momentos ande avia mansevos de los muestros ke estavan batal : no tenian etcho; es Dr Nacar ke se okoupava demandando a torno di rolo, a diversas famias a perkourarles ouna komida kayente al dia.
Prova ke la Commounidad non es rika, me dize Ruben, es kel 90% de los muestros, moran detras los magazenes, son pokos los ke moran in kaza a parte. Agora, grassias, todos estan lavorando; di poko a mountcho eyos ganan sous vida y mandan a sous parientes algo ke soulaja sous mizeria. Foe Ruben Franco ke me avia etcho konosser, por primo, la vida di la Commounidad i di sous diffikoltades.
Poedo dezir ke Ruben Franco era ouna de las figouras las mas simpatikas. Ounos de los mas nobles korassones ke io konossi loungo l'exercice de mis fonksiones rabinikas en el Congo Belge/Zaïre. El aziar onor a muestro koulto. El era di oun karakter franco, avierto y loyal. El passo sovre la tierra aziendo el bien; este bien lo azia sin bochkar a azersi rimarkar, ni bouchkar onoris. Io lo touve in grande estima y lo respektava mountchou porke sous sentimientos eran pouros, sou amistad era sinsera. El non era personna ke mostrava amistad en la kara y djousgava mal detras la espalda. Kon la aksession dil Congo a l'independensa i despoes a kavza de la zairianisation, Ruben Franco komo la mas grande parte de los miembros de la Commounidad y toda sou famia dicharon kon mountcho rigretto el Congo y si instalaron en la provinsia di Cape Town, en Africa del Soud.
Ay, a la initiativa di oun ansiano elevo del Collegio Rabbinico, el Sinior Moche Israël y Joseph Rahmani, fondaron ouna moeva Commounidad kompoesta in grande parte por los originarios di Rodes arrivados del Congo. El Sinior Ruben Franco foe nominado a la ounanimidad di todos los miembros par oun suffrage affektouozo "gabai" de la Synagoga Chalom.
Todos la amron por sou inalterable boendad. Tambien el meressio el bonheur ke gousto en sou foyer. El foe oun padre ki touvo el degre el mas alto del koulto de la famia in il passado komo en el prezente. El touvo el bonheur de selebrar pokos mezes antes (intronado por la estima y el amor de sou famia) i di toda la Commounidad en general la seremonia del kazamiento di diamante : el sissentezimo anniversario de sou kazamiento kon sou fidela y devouada kompania : Mme Suzanne Piha ke biva mountchos anios y tope en sous ijos y inetos la affeksion pedrida de sou bien regretado marido.
Io mi meto in shena in esti dolio di famia, porke io piedro en Ruben Franco oun amigo bien karo, del kual la bienveillenza mi foe siempre fidela. Komo sou kara famia, io konservare religiozamente el souvenir de este ombre de bien. Io rogare D. de resevirlo in sou seno. Io rogare D. porke sous ijous y inetos si inspiren de sou egsempio por onorar sou memoria snata.
Va a la boena ora, karo Ruben. Kera el D. di inkontrarmos en la galeria de los djoustos, kuando sere io yamado por El, por glorifiar injountos Sou nombre.
A Madame Suzanne Franco, vaillante kompania, a la kuala Ruben Franco devia tantos anios di bonheur, a toda sou famia ansi ke a toda la Commounidad sefaradia di Cape Town, les rogo di topar aki, la marka di toda mi sympathia y kondoleansas las mas esmovidas.