Si las milizinas eran poccas, no quiere dizir que las hazinouras no eran moutchas. Deshando de dizir alos viejos que
souspiran qualmente los males moutchiguaren de quando se empesaren asementar las milizinas. La verdad es que las
hazinouras existieron siempre, ma es la inyoransa que no las deshava dar almenk.
Moutchos por exempiyo, me demandaban si non habia apandessit al tiempo;
- Como no habia ? Les respondo
- I por tanto, no se sentia semejante en ningouna casa.
Vos dire : Ensoupeto se dizia que foulaniko touvo oun dolor de tripa moutcho fuerte y se arezvalo. O bien demandavash
deque se mourio sistrano y te respondian que … se le abolto al aimbligo. Y bien este se le abolto el oumbligo era el famoso
apandessit.
Moutchos males, dounque, eran enteramente inyorados por contra, otras hazinouras eran couradas con remedios que ay mos harzian riir por exempio los frios.
La malariya passo moutcho en Saloniki en todas las epocas. Se pouede dezir que enfrentante de oy sinquenta anios, oy hay moutcho manco frios de lo que habia. Y esto se espiega. Paresse nada, ma ninguno se imajina los progressos que hizo la ijien de couando los elenos vinieron. Couantas baras fueron secadas ! Couantas souziedades souprimidas ! couala era al tiempo de me tchikes, la calle que non teniya, jousto en medio, ouna bouena vouarina de lishias y otras souziedades, la couala concriaba los moshcones a milarias ?
Ma loque mos enteressa es de saber como eran melizinados frios :
Con endoulcos ! con las tres brazicas ! El malarico era, como se ouzaba a dizir, mirado por espanto. Es solo couando no passaba adelantre con los dias, que el medico era yamado. La melizina encomendada por este ultimo aprovetchaba mas moutcho al dotor que al hazino.
Loque tienes tou, dizia Han Shlomo Assael es trisiyanas. Ya te vo a dar yo ouna melizina para dar maravias al Dio. Me vas a traer 5 okas de vino viejo, que sea de ande Nahmias. Y te vo a bouyir ouna bivida que te va trayer el alma en el pouerpo.
Las 5 okas de vino vinian al quieler pharmacia. Han Shlomo apartaba las couatro… para en casa. La oka que quedaba la etchaba en ouna calderica, adjoustaba enriba oun pocco de kinino para trayer fouersa, oun pocco de lenssio kassio, oun pouniadico de yerva blanca y hazia bouyir. De esta bivida le encomendaba al hazino de tomar oun copo la maniana y ouno la tadre.
Entindiendo vouestra couriozita, es que con el delos frios estaba boueno ?
Y de que no ? Que es que haze el kinino a la persona? Le da fouersa para que vensa al microb de la malaria. Il vino viejo de Han Shlomo con la kinkina adientro y mas tadre, con oun bouen pouniado de kinino hazia caje el mezmo effeto. Basta naturalmente que el hazino toubiera y el buen djiz.
En esto ounos couantos hombres aclarados habian entrado al comitado del Bikour Holim y sous prima idea foue de crear ouna pharmacia de benadam para los proves.
Acquel tiempo couando se detjidia algouna coza, no habia moutchos tedishos y medishos. Eran todos personas praticas. Las paras de la pharmacia foueron presto topadas ; el local tambien. Se quieria oun director . Pretjizamente Senior Salomo Fernandes-Diaz tenia el parpar menesterozo, mas bonjour y tchapeo tchilindro..
El foue escojido definitivamente. Se hazia menester oun pharmatchista, Ishaya Arditti ya tinia malgrado sou cantari , fama de apotikario. Lo engajaren y a el. Todo dounque ya estaba pronto. No habia que a abrir la pharmacia.
Ma ayi nacio ouna deficulta. -Boueno esta, disheron, que tenemos a Senior Fernandez por director, ma el no se entiende en pharmacia. Boueno esta que tenemos a Salamo Arditti por pharmacien, ma el no sabe el français. Y si viene algouna retjeta entravicada, escrita en ladino, quien la va saber quitar ? Se quiere dounque y oun mansevico que ya estrouyo banco de escola y que tambien este oun pocco ariftado en el ouficio.
- Mayirico Yoël, el ijo del shastre, mos va como oun gante, lo alteriaremos.
Me alterearon, yo del resto ya estaba canso del quielerico. Atjeti, y anssi foue bombarderado oun dia pharmacien dela prima pharmacia del Bikour Holim, que foue ingourada en toda solenita ( quien se acodra) ala calle Savri Pasha, alas cazas de Hanania Shalom, justo enfrente del actoual hotel Sosidis. Pharmatjista, como de ouzo, sin diplom, pharmatjista de pratica, yo mesmo ya entendia mi pozicion y couando oun dia me encontro Senior Filardiz por la calle y me demando :
- He caro Joël, cosa fai ora ?
Jo le respondi en riendo :
- "Sono pharmacista di acqua dolce".
En esperando el moustatcho, yo manifesto mi eleganssa de otra manera, como los gevirim y los empiegados de banca, tengo ouna yaka de cola, alta, alta, tchiapeo melon, pantalon estretcho estretcho abasho y ouna jacketa tchentrada ala talia y abotonada cashi asta el garon, esta es la moda.
En oun biervo, y sin vantarme, tengo bouen ayire.
Oun dia, Betzalel Levi, con el coual souritiabamos Shabath de la maniana asta la tadre, asta que viene la ora de entrar ande el trousidji, me mira con fiyereza y me dize : - Bre Meir, sabes que estas pharmacien de verdad, ah ! Si tenias diplom !
Mas estos Levis son pericoulozos. Basta que ouna idea se les bole como oun pasharico del meoyo, para que se metan asegheyirla y esta idea no se calma si no la realizaron.
Ah ! si tienas diplom ! me disho Betzalel. Al pounto adjousto : Y deque que no tengas diplom ! deque que no te vayas a estoudiar. Estoudiar ? coualo ? ande ? que manera ? a todas estas demandas Betzalel me topo imediatamente repouesta : Vas a estoudiar pharmatjista, ouna vez que ya te topates en este ouficio Ma ande ? No hay acqui universita. Te vas a ir a Istambol. No se meldar y escribir en tourco. Vas a embezar. Estas ideas de Betzalel, aprovadas la notche mezmo con Han Saadi, empozadas por este oultimo a mi padre, entraron sin tadrar en aplicacion. El dia estaba bouyendo sales ala pharmacia del Bikour Holim. La notche no alcanssaba por entero a comer que ya testereaba en casa Han David Castro, famozo maestro de tourco de acquel tiempo. Couando me accodro como embizi esta lengua, me salta ayinda la riza. Esto que es ? me demandaba Han David y se tocaba los cabellos. Sadji ! Youzil ! y esto (y el avria el dedo grande) – Bir – Bir. Da bir ? Equi. Da bir ? Odje. Ami que estaba embezado alos systemas modernos dela escola italiana, me vinia toaf la metod de Han David Castro. Ine por tanto, el me diyo en basho, quiere dezir que, shat Pat, me mebezo djusto el caral de tourco que se tenia menester para entrar ala universita.
Y ouna bouena maniana, despues de haber dado mi demission del Bikour Holim, yo me toupi a la stacion de Istamboul, entornado de ouna doula de parientes y souvrinos, parientes de los parientes, y souvrinos de los souvrinos, y pronto para partir. Ya vos imajinas la gouayatina. Yo por mi me accordro que Han Saadi empesso a caforear y a gritar alas moujeres, en maneando sou baston con ayire de menazo.
Bre djoudia malfadadas no vos vash a hazer nounca benadam. No vesh las frameas, que ni se sienten.
Ma el tavan que lo oyera, al bouen tio. Es mas fatjile de tapar oun volcan en eropsion, que la bocca de ouna djoudia de Tesselonik.
Il treno tchouflo, yo le bezi la mano a mi padre y a Han Saadi, que me dieron la bendicion. Abrassi a mi madre y sinti sous ultimas reccomendaciones : "mira no sea que comas trifan, al sesto grande tienes el tendjere de quifticas azeitadas" salondi a los souvrinos y a los amigos, y iyalla para mi muevo destino.
-Para boun mazal ! me grito Betzalel y abasho mientres que el treno se mitia a caminar.
Ishalla ! disho mi padre, en escoundiendo sous lagrimas.
Al otro dia me topaba a Istamboul.
I para que es Daout passaport-moro, me habia ditcho Betzalel, ya le vo a hablar yo.
Daout emprimero no se quieria entremeter, ma couando lo convincieren que el mas grande zahout es de ayoudar a oun mansivico a estudiar, el no miro mas pro gouzano y couando fue a quitarme tisquieri, el me demando sin mirarme en cara, y como si non me conocia.
Couantos anios tienes ?
-Diez y mueve entrados en viente, respondi yo como me habian consejado. Giuzel.
Y Daout escribo enriba el tisquieri, con sou hermoza caligrafia tourka 20 anios.
Bueno que ya tiniya tisquieri de 20 anios, ma quien me dizia que non ia salir, al Ol-Honous, algoun gantcho de gantchera que, viendeme ouna pelicouria, no me iya embiar atras ?
En pensando que, despues de tantes aparejos y de tantos gastes, yo pouedria tornarme en vazio, vos djourro que me vinia frio- frio. Y no era este caral por las paras, si no por el quiepazilik. La ciudad era acquel tiempo el boy de oun couti, y las paredes de las cazas di que eran de papel.
Erenimientos como acqueyos de la partensia de oun djidio para estudiar se sintian y se discutian en todas las cazas, porque journales meldaban solo ounos couantos, y los moabetes de questiones generalas eran por esto mouy courtos. Asta las piedras de las calles ya sabian dounque que me habia ido a la universita y si me iyan a vertornar con los moccos encolgando, por sigourno que me iyan a tomar por tevaja de meza con el ayoudo de la embidiya, que no manca nounca como nada que me quitaban y cantiga.
I na por coualo, antes de presentarme al houkouk, yo me djouri entremi :