LOS SOUVENIRES DEL DOCTOR YOEL

Dr. Mayer Yoel

Y resivimos los souvenires del doctor Mayer Yoel, famoso genicologo de Selnik. El murio en esta sivdad, en 1943 en el campo de consentrasion « Baron Hirsch » . Su inieto, moestro amigo Marcel Yoël, mos mandi « Los Souvenires » del papu ke foeren publicados en 1938, en caracteres rashi, en el kotidiano de la maniana, Axion.

Loque le acountisiyo a Jeouda Massarano

Yo no se hazia differenciya entre proves y ricos. Si Camoundo el mezmo se etchava al hishpital Rotschild, a Camoundo le ian a dar oun franco el dia, mas la potjetica reviniyendole el dia de sou salida. Es natural que si este ultimo tenika fatcha, el ia hazer immediatamente dono al hishpital dela souma que havia recivido, y si no era tamahquiyar ia tambien adjoustar enriva, como lo hizo Yehouda Massarano.

Vos contare el fato. Havia poco tiempo que estava como enterno al hishpital Rotchild coundo le dieron cama a mi bouen amigo Jehuda Massarano, el afamado avocato de nouestra civdad. No me accodro de coualo soufria y si havia venido a Paris para mirarse. El avocato djidio era bien rico. Y si el se vino al hishpital Rotchild, no foue sigouramente por avansar si no porque esta institucion tenia fama – y fama djustificada – de ser ouna delas mijores de Paris.

Yehouda Massarano foue mirado como pouerpo de rey. Y couando estouvo boueno, el se presento ala administracion… para pagar. Ma le cayo todo enriva al faquir en viendo al director presentarle oun anvelop con 75 francos adentro. @ - Que cosa es esto ? demando Yehouda - Esto es loque vos reviyene, tantos dias, a oun franco el dia, mas vouestra parte de la donaciones. @ Le cara del avocato se le hizo color de la pandja. @ - Vos estash yerando, Senior, le disho el al administrador, yo no se prove. Al contrario, tchtengo a pagar integramente mi estada acqui. - El hispital es gratouyito, y esta souma la deres de tomar, es la regla. - Ma como… ma no esto entindiendo… ma ni se que dizir @ Y como de fatto que el famozo avocato, que alos tribounales le ia la elvouenga ouna espandica, se le havia tomado la palavra. No vo afortunehesh, le disho aora el administrador en souriendo. Vash a tomar los 75 francos (acquel tiempo caji couatro napoleones de oro). Si quieres despues nada no vos empide de hazer ouna donacion.

Yehouda Massarano lo afferro por la palavra. Y dono al pounto ouna soma moutcho mas importante de la que havia tomado. 800 Napoleones el dia. Oun franco el dia – no era, lo admeto, ouna fouerte soua – ma couantas camas vos paresse que ya tiniya acquel tiempo el hishpital Rotschild ? Diziendo oun numero.

Quiniyentas ? ... mas ??? mil ? mas … doss mil ? Quatro mil, couatro mil camas, couatro mil francos, 8000 Napoleones el dia, solo de hartchilik para los hazinos.

Sin contar que las paridas recivian a 2 francos y medio el dia y a parte 20 francos cada mez asta sesh mezes despues de sou salida. Mas y ouna redoma de letche cada dia, mientres todo el criado.

En este hishpital es que empessi yo a exerssar y ya entendesh en couala estretchoura de alma me toupi, mientres mi oultima estada a nouestro modesto hishpital de Hirsh. En comparando sous poveros mezos a acquellos extrardinarios de la grande ovra djoudia de Paris.

Ma ya entiendo que mis souvenires de estoudiante no vos pouede enteressar al tanto que mi passadia en Tessaloniki por esto a partir de maniana, empesare a contar loque faye en nouestra civdad couando ouna notche de enverano abashi del "Oriyan- Express", con bonjour mouevo chapeo tchilindro, barvica de haham evropeo y… ouna oka de entouziasmo al corasson.

Es agora solo que avrish el journal y lo vesh arivertiendo de reclames de dotores, de ouna, dos tres y mezmo couatro colonas. Al tiempo mio, mezmo si quiriamos hazer este reclam – ande ? no havian journales O, mas presto, los pocos que havian eran el boy de ouna foujica de alitjouga y les cavia apenas el aticolo sovre la question de Oriento y la polemica de ideas.

Entanto, atorgo umildemente que yo fue pretchidado en Tessaloniki por ouna cieta reclam. La familla des los Levis, que era mi famillia ya quitava el "Journal de Tessaloniki" y apenas toumi el diplom ya embio de Paris Sam Levi, sin darme haber, oun articolico diziendo que en men en men estava para venir en nouestra civdad oun jovino dotor estoudiado ala universita de Paris y praticado al grande hishpital Rotchild. Vos djourro que si me consoultavan ami no gia a deshar, no porque me quiero hazer del modesto, ma porque en verdad acquel tiempo la iea que los doctores tinian dela seriyedad era tala que les parissa que no les aquisheava la mas tchica reclam.

No les aquisheava reclam ala clara, siendo alas escoundidas havia, vos pouedo assigourar, mas sharlataneria de hoy. Havian dotores que mitian personas con paga, que estouviyeran avlando bien de eyos en las groutas, en las vijitas, en los passtiempos, asta en los rarosbalos.

Parede ser que es yo – o mas presto es por mi, y en mi inyoransa – que se inigouro la poublisita journalistica que, pocos anios despues, devia tomar ouna toal espandidoura.

Ma por pountos esta reclam me ia costar los ojos dela cara, y pouedeser mi avenir entero. Eg per coualo.

El primo cliente

Poros dias antes de mi arrivo, oun bouen hombre se prezento ande Han Saadi y le demando couando es que ia a venir el nouevo coumadron. - Por pountos, dique ?
- Mi moujer ya entro en el mes y es primerizas quiero que la reciva dotor de Paris.
- Bravo. Ande moras ?
- Han Saadi tomo nombre y adresso y cada dia, asta mi arrivo, Betzalel embiava a preountar por la parida. Ma no era la parida que le enteressava, si no el futuro coumadron.

Mirando agora combinacion. A la bouena miyer le toman dolores de parir djusto el dia que yo devo arivar de Paris. El bueno de Betzalel biyene a la stacion y apenas abashi del treno, sin desharme tomar souloup, me entra en ouna carossa y iyalla. Ma yo veo que el carossal no tomo la direccion djusta de mi caza. - Dour arabeadji, le griti iyanglish…
- Betzalel me topa la boca.
- Yok Yanglish, me dize, Yanghi var.

Ande la parida

A mi que que me paresca ? Que saliyo fuego en la ultima caza mouestra, y me se demouda la cara. Ma Betzalel, el shacadji, me trancouyiliza. – No es fouego de flama, es
fouego de … madre !
- Espiyegate, que ya me quitates el alma. Y Betzalel me dize loque se esta passando. Estamos indo a recivir mi prima parida. Del resto sous espiyegacion es en teroumpida. La carossa se adaneo y el carossal se aboca del shish y mos dize : - Bourda !

Antes que abashimos teshterea a recivirmos oun mansevo forsoudo y con cara coreladas. Fatcha conocida me viyene.
- No me conoces, dotor ? y se Moshe Shaaltiel el froutero.
- Como no lo conosco ? ya lo conosco. Ma los que me esta viniyendo touaf, es que este bouen hombre me esta dando la
merci. Este caral de viejo ya me hize ? Ma al pounto me viyene a tino que no se mas Meyirico Joël, el ijo del shastre, si
no el dotor Joël, diplomado de al facolta de Paris. Ex enterno del hishpital Rotchild.
- Tou sos el parido ?
- Si dotor, entre ya esta pariyendo ! Passamos oun varandado escouro, se avre la pouerta de ouna ouda y… que veresh, que veresh ?

Como parian hay 40 aniyos.

Avri dunque, como vos counti, la pouerta de la ouda, y me se tomo la cavesa de lo que vide.

En esta camareta el boy de oun voucado pouede ser havia, sin hazervos gouzma, ounas 15 moujerez. Que caral que la cama no se via por entero. Si espo la parida, como no se hana afogado de tanta tchapatchoula, a mi vos tjouro que me quedo por entender.

Naturalmente que moutcho con gritos y oun poco tambien con el baston, yo alondji a este noumerozo vizindado que se groupo en los cantones para ver que bidjes es que aricivia el dotor venido de Paris. Y es alora que se prezneto a mis ojos el mas enteressante spectacolo.

Ouna viejizica ouna porpria y vera veijizica de las alhassaras, con pelos a la barva y pelos a los moustatchos – estava abocada atantevamente enriva la parida, que e queshava de la dolores. Esta ultima havia sido descouvijada asta la tripa y lo que la vieja – que era, ya lo entinditesh, la coumadre – y lo que la vieja examinava con tanto dicat era… ouna condja que havia sido apozada djousto en medio de la tripa.

- Que esta mirando, bouena djudia , le demandi.
- La condja a si bivas tou. Mira sino se esta avriendo como la naiyada bouena. O no estava entindiendo mas nada, para que mehavia trayido Betzalel en esta caza ? para recivir ouna parida o para ver ouna condja avrise enriva de ouna tripa ?

Es élora que embizi que la condja hazia parte del parto. Quierre dezir que se creia aquel tiempo (y ayinda se ve semejantes en siyertos quartiyeres proves ) que a mizoura que se estava avriendo la condja se estava tambien avriendo, afouera las caras, y la madre.

Ma yo que iziyera, que me mitiyera a espiygarles a toda esta brava djente que si la condja se avria esto no tinia mingouna relacion con la tripa de la parida ? Que ouna vez que la flor navia sido amojada de avanso, ande que la mitiyeran, mezmo, longe de mozotros en ouna tripa de oja, yine se ia avrir como la mangrana ? Ni ian a entender, con esto me hize del bovo y miri mi etcho. Del resto, yo estava viendo cozas moutcho mas graves. A parte que, en viniendo, havia visto moutchas moujeros asentadas con sus djoubas souziyas del fetcho, alos piyezes de la parida, na que la cumadre, sin ni mezmo lavarse las manos empesso a tocar ala partoriyente en los lougares los mas delicados.

Hoy que vo lo esto contando paresse nada, ma que me viyerash a mi acquel momento ? Yo embezado ala limpiyeza del hispital Rotchild ande las moujeres parian en ouna cama de operacion, adientro de ouna encalada de blanco, despues de haver sido desnoudadas y enshavonadas enteras, por coumactrones gantados de coaoutchouk, toparme ensoupeto en esta souziyedad, delantre ouna parida que sien por sien, devia aferar ouna "fievre pohirpiral".

Pensendo que apenas havia abashado del treno, pensando que era cavazo y de avansso ya via que pocas shanses de bizir tenia esta parida.

Betzalel regalado, le dishe a boz basha, del Dio que no lo topesh. En que bela grande me mititesh ? - De que
- Ma esta parida esta media condanada. Y si se arezvala me la van a encargar enriva de mi y gouau de mi cariera. Vos djoura que por oun pounto me vino hishes de no escoutchar que mi enteres, quiere dezir deshar a la bouenas mujeres con sous tassines cayentes y sous condjas, y materne en la calle. - Nimilezos ?
- Mia havia sido formado ala universita françaiza ande los estudiantes ambezan, antes mezmo que los prencipios de la
mediqueria, que cadelantre de todo viene el dover.
La hazina havia empessado a queshorse mas fouerte.
- Shma Israël ! dishe y douna me quiti la soultouka
- Agoura, shavon, esprito, oun marmaman limpiyo ! ordini despues y me miti al lavoro. El Dio mitiyo sous djousta mano. El parto vinia arevez. Lo endiritchi sin moutcha pena. Y arrecivi despues de poco tiempo oun ben zahar, que la aniyada que mos areloumbre. Al otro dia la fievre pohirpiral que yo havia previsto se declaro. Ma si como yo ya havia tomado mis mizavras de avansso, la hazina soumporto las caltentouras sin grandes pericolos y oun mez despues ya estava en pies. Benditcha seas tou fama, que bolas como el pasharo. Benditcha seas que caminas mas presto que el remapago. El parto difitchile me trousho azlaha y dos mezes despues ande havia parto difitchile, la coumadre eya mezma ya encomendava : - Yamaremos, adiyo como se yama, esta dotorico que mos vino de la Françia, adiyo elijo del shastre, a si ya me acodri, yamaremos al Doctor Yoël. Y empissi, como ya vos counti a hazerme nombre. Ma mis souccessos nosse les estavan indo para abasho a moutchos. Por empessar a los medicos, los qualos havian declarado la guerra a los diplomados y no deshavan passar ouna occazion de denigrarlos.

Y no croeash que los medicos con antari tinian poca enflouenssa. Al contratiyo. Ellos gazaban dela confienssa dela mas grande parte de las famiyas, y quando entrava en ouna caza oun dotor de universita, era que la havia yamado a la demanda del empirico. En effeto, moutchas vezes, delantre de cavzos complicados, los falsos dotores se topavan apretados, Y allora para fouyir de responsabilitas, y sovre todo para que el hazino no se les mouriyera en sous manos demandavan ouna consulta con oun "medico franco".

Ma mezmo en esto cauzo, el dotor emperico era pagado mijor que mosotros. De fatto, la vijita de los empiricos era tres groushikos, la mouestra era 5 groushikos, Nisa de estos 5, deviamos dar dos groushikos de commission al meicastros que mos havia yamado. De manera que a el se le hazian los tres cinco y mozotros los cinco tres.

Los otros Dotores

En esta situacion, qualo era lo djusto ? Lo djusto era que mos adjuntaramos todos los dotores de universita y percouraranos , con ahadout de alimpiyar las araniyas que se havian adjuntado en los meoiyos delos djidiyos, y de aclararlos sovre los pericolos que corerian de confiar sous salud a personas por la mas parte iniyorantes.

Ya estavamos bastante medicos verdaderos A parte de Moisico Moidiano, del dotor Mizrahi, de Alberto Shaki (ijo de Han David Shaki el tambien empirico), a parte de estos tres doctores frescos arrivados de universitas italianas, yo me acodro tambien del doctor Yizack Tzadock, ermano del dotor Josef Tzadock de Paris, de Anri Sheloush, de Shlomo Nehem ? etc… Estos ultimos havian estudiado como mi en Francia. Ma acquel del coual me acodro mas moutcho, es el dotor Elia Faragi. No se si sou sencia era profounda, porque no lo conosheyi de serca, ma entodo carzo tenia parpar. El se havia hetcho reconecer como dotor de la marina Tourka y, desde alora, no le abastava mas de yevar, como todos mozotros, capeo tchilindro y bonjour, el estava siempre vestido de hayimakan y sous galones de oro hazian ouna grande empression sovre la moutchidoumbre. De mas el dotor Faragi no havlava el espanol que solo en cavzo de moutcho menester. El cousour del tiempo era todo en tourko, lo que enspirava mas moutcho respecto.

Pleyitos de Cotores

A lougar dunque de tener solidarita, todos estos dotores, que havian entchido de la mezma fuente estavan percourando de quitarsen las pestaniyas el ouno con el otro.

Ma a mi me tomaron mas moutcho en dipla - Y vos dire deque; Primo porque, como ya vo lo dishe, empissi a covrar buena fama apenas vine, no dire gracia a mis meritos, porque el hombre deve ser modesto, ma dire gracias a la buenoa shans. Segundo porque no se les engoutia a mis caros colegas que yo, el modesto ijo de oun shastre, havia tomado diplom como eyos, y como eyos havia devinido dotor.

Cale que entendash que, en acquellos tiempos, estaba moutcho espandido ayinda el préjujé de las castas. No era como agora que los Modianos y los Alhases se hizieren todos ounos con los strouganos y los Dassa. Avian ounas quantas famillas que les parisia de verdad que eran dela "shanea de memet". Y la proficion de dotor les parissia rezevada solo para los ijos de gvirim.

Por esto los dotores de djente grande declararon la guerra al "ijo del shastre" Ma el ijo del shastre ine hizo sou camino. Loque me dieron a embever mis caros colegad no se conta. Oun dia era ouna cosa, otro dia otra. Ensoupeto embezava el ouno que me yamaron en algouna caza de djente, al pounto ya mitia persona para havlar: Coma estah yamanda a este dotorico nuevo, deshandolo por el cielo, si lo quiyzresh bien al hazino - Ma deque ? que tiene maneo de los otros dotores ?
- Como que tiene ? Oun ijo de shastre, de ande le vino el dotorlouk. Y esto era nada. Couantas vezes yo soumporti calomnias seria que me pouedian costar mi avenir. Me acodro por exempiyo, del pleyito grande que trouve con oun dotor, el coual esta ayinda excersando, algrao que mas viejo que mi, y que de acquel tiemo y se estava fidiyento entero, mas moutcho por sou nombre que por sou sencia.

Y es que me havian blamado en la caza de oun empiyegado de la banca de Salonik. Se estava quemando dela callentoura. Si me acodro bien, tiniya quarenta y ouna varica. Despues de averlo examinado atantivamente, yo constati que el tinia tifo. Le incomindi loque era de encommendar, y me foue en tranquilizando ala familla que, malgrado la gravita del cavzo non havia a espantarse por la vida del hazino.

Ma el otro dia, viyendo que la callentoura no abashava, los nouestros, a uzo djidios tesselaniklis, que les calle al pounto la souca al agua, yamaron al ditcho dotor.

Nuestro medio, que se savia dar aires, demando a uzo quien estava mirando al hazino. – El dotor Yoël vino y disho tifo Mi ekselente colega douvo ver sin penar que tinia razon, visto que las siniales eran claras. Ma solo y solo por irme contra, el se asqueo entero. Tifo esto? A pa, pa… es pountada que tiene vaziando todas estas milizinas. Y el escrivio quodja retcheta noueva Al otro dia, yo que no se nada, me prezento ande el hazino. Ne recive sou madre con mil alouziones. Adiyo dotor, no save loque mos acontisiyo. Y es que arriva havia hazino y yamaron al dotor foulano, en abashando la escalera entro acqui tambien, porque es conossido de mi ijo. Y como ya vino dessouyo lo examino - Y que disho ? - Na, dotor, disho que se yero sou merse, es pountada, disho, que tiene mi querido, y no tifo. Ayi me tomaron los houssin. - Sha quando veo las milizinas que le dio… Me trousheron estas milizinad y que remarque ? Mi lial colega le havia dado a sou hazino de pountada, milizinas de tifo, quiere dezir las mezmas milizinas mias. Oun poco aboltadad.

Dr. Mayer Yoel

Retour au sommaire


- Copyright © 2000: Moïse Rahmani -